ساخت مساجد :
از آنجا که محیطهای مختلف، ابعاد زمین مسجد و نیازهای دینی ـ اجتماعی مناطق گوناگون یکنواخت نیست، در اینجا سعی می شود ویژگیهایی که در بهبود وضعیت مساجد براساس نیازمندیها می تواند مؤثر باشد، مطرح گردد تا بانیان خیر و متولیان ساخت مساجد این ویژگیها را در نظر داشته و برای مهندسین طرّاح بیان کنند. و با توجّه به شرائط خاصّ موجود حتی الامکان این ویژگیها را در نظر گرفته و نسبت به اجرای آن اهتمام ورزند.
الف. انتخاب مکان
در ساخت و بناء مساجد مسائل بسیاری لازم است رعایت شود که در اینجا به مواردی اشاره می شود.
تعیین جایگاه مسجد
یکی از مسائل مهمّی که توجه به آن ضروری است، تعیین نوع مرکزیت مسجد می باشد. مسجد النبی یکی از مسجد های اصلی مدینه شناخته میشد.ودرمحله های گوناگون هم مسجد کوچکی وجود داشته که با اذان مسجد پیامبر(ص)،دران مسجد هم اذان میگفتند ونمازاقامه میکردند.در معیارهای گذشته بلاد اسلامی هم،ازجمله ایران این چنین بود که مسجد بزرکی بعنوان مسجد جامه ساخته میشد،ومساجد کوچکی دراطراف ان با فاصله بنا می گردید.این امرزمینه ساز ان بود که مردم از سویی برای اجتماعات بزرگ در مسجد جامع گرد ایند واز سوی دیگر برای عبادات ازمساجد کوچک نزدیک محل سکونت استفاده کنند ونمازهای پنجگانه را در مسجد بخوانند و به دلیل فاصله زیاد مساجد بزرگ از ثواب نماز در مسجد محروم نمانند.
امروز نیز لازم است بانیان و مسجد سازان جایگاه مسجد مورد نظر خود را مشخص کنند که آیا مسجد جامع نیاز است یا مساجد فرعی،که نگرش به هر یک،مقتضیات خاص خود را دارد.
پس از تعیین انتظار اجتماعی از مسجد، به تناسب باید مسائل مختلفی را که بیان می شود در نظر گرفته و در معماری آن لحاظ کنند،لیکن موارد بسیاری از ویژگی ها در بنای همه مساجد باید مورد توجه باشد.
ساليانى است كه آقاى يوسف صانعى فتاواى غريبى به نام مرجعيت صادر مىكند و مدعىاست كه اين فتاوا را «با همان متد حوزوى» به دست آورده و لذا تصريح نموده كه «من غير از كتاب و سنت و غير از فقه صاحب جواهر و شيخ چيزى ندارم. آن چه هست مبناى فقه صاحب جواهر و شيخ است».
اينجانبان جمعى از اساتيد و فضلاى حوزهى علميه قم حداقل به دو دليل احساس وظيفه نموديم تا نسبت به برخى از فتاواى شگفتآور ايشان اعلام موضع كنيم.
1- اگر چه آقاى صانعى منتقدان خود را مورد اهانت قرار داده، مىگويد : «ما به حكم و اذا خاطبم الجاهلون قالوا سلاماً، در راه هدف، از همهى آنها صرف نظر كرديم».(1) ولى چند سال بعد مواضعش را تعديل نموده و فرموده كه از انتقادات استقبال مىكند : «من حتى از آنهايى كه بعضاً به صورت اعتراض سؤال مىكنند – و لو اينكه اعتراض آنها به صورت توهين هم باشد – ناخرسند نمىشوم بلكه آن را لطف ايشان در حق خودم مىدانم و آن را سبب پيشرفت امور و رفع اشكال مىدانم».(2)