ترجمه لغات قران کریم در تفسیر شریف مجمع البیان ج۱۸

تفسير عمومي آيات ‌۱ تا ‌۹ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۵ سطر ‌۷
اعراب :  
ان لا يكونوا : در محل نصب و مفعول له .  
ظلت اعناقهم : در محل جزم ، عطف بر ” ننزل ” .  
من ذكر : در محل رفع ، ” من ” زا‏ده .  
كم : در محل نصب و مفعول ” انبتنا ” كه در محل حال است . 
تفسير عمومي آيات ‌۱۰ تا ‌۳۰ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۰ سطر ‌۱۶
اعراب :  
اذ : در محل نصب و مفعول براي فعل محذوف .  
ان عبدت : در محل رفع و بدل از ” نعمة ” 

تفسير عمومي آيات ‌۵۱ تا ‌۶۸ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۳ سطر ‌۱
لغت :  
كنوز : اموال  
مقام : جاه  
كريم : خوب و پسنديده  
اشراق : داخل شدن در وقت تابش آفتاب  
ادراك : رسيدن .  
ازلاف : نزديك كردن 

تفسير عمومي آيات ‌۶۹ تا ‌۱۰۴ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۸ سطر ‌۲۰
لغت :  
اقدم : اول و اسبق  
تبريز : آشكار كردن  
غاوي : كسي كه عملش موجب نوميدي از ثواب است  
كبكبو : روي هم ريخته شدند .   
حميم : خويشاوندي كه دوستي ورزد . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۹ سطر ‌۲
اعراب :  
هل يسمعونكم : هرگاه بدنبال اين كلمه جوهر واقع شود دو مفعول ميگيرد   و مفعول دوم آن صوت است . در اينجا يك مفعول گرفته به تقدير مضاف .
يعني   ” هل يسمعون دعا‏كم ” و قرينه محذوف ” اذ تدعون ” است .  
الا رب العالمين : استثناء منقطع و ممكن است استثناء متصل باشد در صورتي   كه آنها هم بت پرستيده باشند و هم خدا .  
الا من اتي الله : منصوب و بدل از مفعول محذوف ” ينفع ” يعني ” لا ينفع احدا . . ”   و ممكن است منصوب باشد بنا بر استثناء .  
هم فيها : مبتدا و خبر و ” يختصمون ” منصوب بر حاليت و ممكن است ” يختصمون ”   خبر و ” فيها ” در محل نصب و متعلق به آن باشد .  
فنكون : منصوب به تقدير ” ان ” در جواب تمني . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۰۵ تا ‌۱۲۲ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۳۸ سطر ‌۷
اعراب :  
ما علمي : ” ما ” حرف نفي ” علمي ” مبتدا ” بما يعملون ” جار و مجرور و خبر و متعلق بمحذوف . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۳۷ سطر ‌۱۹
لغت :  
ارذلون و اراذل : مردم است .   
طرد : دور كردن .  
رجم : سنگسار كردن .  
انتهاء : بازگشتن .  
فتح : حكم .  
فلك : كشتي . مفرد و جمع اين كلمه يكسان است .  
مشحون : پر . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۲۳ تا ‌۱۴۰ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۴۲ سطر ‌۱۸
لغت :  
ريع : زمين مرتفع .  
مصانع : آبگيرها ، ساختمانها .  
بطش : كشتن به شمشير و زدن به شلاق .   
جبار : زورمند . اين صفت در مورد خدا مدح و در مورد ديگران ذم است . زيرا آنها زورمندي را به خود مي‌بندند . 
تفسير عمومي آيات ‌۱۴۱ تا ‌۱۵۹ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۴۸ سطر ‌۵
لغت :  
هضيم : لطيف  
مسحر : كسي كه چند بار مسحور شده باشد .  
شرب : بهره اي از آب
سوء : بدي  
عقر : قطع قسمتي از بدن كه هرگاه زياد باشد موجب مرگ مي شود . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۶۰ تا ‌۱۷۵ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۵۱ سطر ‌۱۲
لغت :  
عادي : ظالم  
قالي : كينه توز  
غابر : چيزي كم كه باقي مي‌ماند . مثل باقي مانده خاكي كه روفته باشند . باقي مانده شير در پستان .  
تدمير : هلاك كردن به سخت ترين روش . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۵۵ سطر ‌۱
لغت :  
ايكة : جا‏ي كه درختان انبوه و گشن داشته باشد . بدون تاء جمع است .  
مخسر : زيان رساننده .  
جبلة : طبيعت شيء .
شاعر گويد :   و الموت اعظم حادث     مما يمر علي الجبلة  
مرگ بزرگترين حادثه اي است كه بر طبيعت خلا‏ق مرور ميكند . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۹۲ تا ‌۲۱۲ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۶۰ سطر ‌۳
لغت :  
اعجم : كسي كه زبانش از عربيت عاجز است . عجمي غير عربي است . 
اعراب :  
لا يومنون : جمله حاليه  
بغته : مصدر و حال  
سنين : ظرف زمان براي ” متعناهم ”  
ما اغني : مفعول فعل محذوف است و ضمير فاعل به تمتع برميگردد .  
ذكري : در محل نصب و مفعول له  
ما ينبغي : ضمير فاعل به مصدر ” تنزل ” عا‏ئد است . 
تفسير عمومي آيات ‌۲۱۳ تا ‌۲۲۰ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۶۶ سطر ‌۱
لغت :  
عشيره : خويشاوند كه با شخص معاشرت مي‌كنند . 

تفسير عمومي آيات ‌۲۲۱ تا ‌۲۲۷ سوره شعراء
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۷۱ سطر ‌۴
لغت :  
افاك : بسيار دروغگو .  
اثيم : زشتكار . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۷۱ سطر ‌۷
اعراب :  
اي منقلب : نصب آن بنابر اين است كه صفت مصدر محذوف است و نميتواند   معمول
” سيعلم ” باشد . زيرا ماقبل استفهام در آن عمل نميكند . 

جلد ‌۱۸ صفحه ‌۷۷ سطر ‌۱۹
اعراب :  
هدي و بشري : در محل رفع يا نصب . نصب بنابر اين است كه حال باشند و رفع بنابر اين است كه بدل از آيات يا خبر بعد از خبر يا خبر مبتداي محذوف باشند .  
ان بورك : ان در اينجا مفسره است . زيرا نداء بمعني قول است .  
انه : داراي ضمير شان .  
انا الله : مبتدا و خبر .  
الق عصاك : عطف بر ” بورك ” . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۱ تا ‌۱۴ سوره نمل
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۸۳ سطر ‌۱۳
اعراب :  
بيضاء : حال  
من غير سوء : متعلق به بيضاء  
في تسع آيات : متعلق به ” الق ” و ” ادخل يدك ”  
الي فرعون : متعلق به ” مرسلا ” محذوف كه حال است .   
ظلما و علوا : مفعول له .  
كيف : در محل نصب خبر ” كان ” 
تفسير عمومي آيات ‌۱۵ تا ‌۱۹ سوره نمل
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۸۷ سطر ‌۱۱
لغت :  
وزع : منع  
حطم : شكستن .  
ايذاع : الهام . زجاج گويد ، بازداشتن .  
اعراب :  
لا يحطمنكم : در محل جزم كه در جواب امر است .  
ضاحكا : حال موکد و بقول بعضي ممكن است تاکيد نباشد . بلكه بيان كند   كه سليمان پس از تبسم خنديد . 
تفسير عمومي آيات ‌۲۰ تا۲۶ سوره نمل
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۹۵ سطر ‌۱۱
اعراب :  
لا اري : حال .   
ام كان : به تقدير ” بل ا كان ” و ” ام ” منقطعه است و ” كان ” به معني فعل مضارع است .   غير بعيد : جواب قسم مقدر .  
لاعذبنه : ظرف زمان يا صفت مصدر ( وقتا غير بعيد ) .  
يسجدون : حال . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۰۵ سطر ‌۱۲
اعراب :  
حتي تشهدون : نصب فعل به ” ان ” مضمر است و نون آن نون عماد است .  
اذلة : حال .  
و هم صاغرن : جمله حاليه . 

جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۱۲ سطر ‌۳
لغت :  
تنكير : تغيير شيئی بنحوي كه صاحبش آن را نشناسد .  
صرح : قصر . اصل معني اين كلمه از وضوح و آشكاري است .  
لجه : گرداب . محل تجمع آب .  
ممدد : هموار . 
تفسير عمومي آيات ‌۶۰ تا ‌۶۵ سوره نمل
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۳۰ سطر ‌۱
لغت :  
حديقه : باغ . برخي گفته اند : نخلستان .   قرار : جا‏ي كه آب در آن بايستد .  
برهان : دليل . 
اعراب :  
امن : مبتداء و ” خلق ” خبر آن .   قرارا : حال يا مفعول ثاني ( بنابر اينكه ” جعل ” به معني ” خلق ” يا ” صير ”   باشد ) .  
اله مع الله : مبتدا و خبر . ابتداي به نكره بخاطر استفهام است .  
قليلا : صفت مصدر محذوف ( تذكرا قليلا ) .  
بشرا : حال .  
ايان : در محل نصب و متعلق به ” يبعثون ” . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۳۵ سطر ‌۲۰
لغت :  
ردف : پيوستن و ملحق شدن و نزديك شدن .   
تكن : مخفي كند . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۳۶ سطر ‌۲
اعراب :  
اذا : متعلق به فعلي كه ” مخرجون ” دال است بر آن . زيرا ما بعد ” ان ” در ما   قبل آن عمل نميكند .  
هذا : منصوب و مفعول دوم ” وعدنا ”  
عسي ان يكون ردف لكم : اسم ” يكون ” ضمير ش‌کن و خبر آن ” ردف لكم ” است و   ” ان يكون ” در محل رفع و فاعل ” عسي ” . 

جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۴۹ سطر ‌۶
اعراب :  
مبصرا : حال از ” النهار ” يعني صاحب ابصاريا نشان دهنده اشياء است .
تفسير عمومي آيات ‌۱ تا ‌۶ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۵۶ سطر ‌۹
لغت :  
نبا : خبر بزرگ  
شيع : فرقه ها  
تمكين : تكميل وسا‏ل انجام فعل  
اعراب :
بالحق : حال يا صفت مصدر محذوف  
يستضعف : حال و همچنين ” يذبح ” كه حال بعد از حال است . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۶۱ سطر ‌۶
اعراب :  
خفت : مفعول اين فعل محذوف است به تقدير ” احدا ”  
قرة عين لي : خبر مبتداء
محذوف : ” هو ”  
و هم لا يشعرون : حال . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۶۷ سطر ‌۱۲
لغت :  
قص : دنبال كردن .  
بصرت به عن جنب : او را از دور ميديد .  
مراضع : جمع مرضعه ، زنان شيرده .  
نصح : عملي را از روي خلوص انجام دادن . ضد غش ( خيانت ) .  
و كز : دور كردن و بقولي مشت زدن . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۶۷ سطر ‌۱۸
اعراب :  
عن جنب : حال .  
هذا من شيعته و هذا من عدوه : اين دو جمله در محل نصب و صفت ” رجلين ” مي‌باشند . 

تفسير عمومي آيات ‌۱۶ تا ‌۲۰ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۷۴ سطر ‌۹
لغت :  
ترقب : انتظار .  
استصراخ : كمك خواستن .  
ايتمار : مشورت . 
اعراب :  
بما انعمت : باء حرف قسم و جواب قسم ” فلن اكون ”   ان اراد ان : ” ان ” اول زا‏ده و دوم مصدريه است .  
لك من الناصحين : ” لك ” متعلق به محذوف است كه بوسيله ” الناصحين ” تفسير شده و بخود آن متعلق نيست . زيرا ما بعد ” ال ” موصوله در ماقبل آن عمل   نميكند . 
تفسير عمومي آيات ‌۱۶ تا ‌۲۰ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۷۴ سطر ‌۹
لغت :  
ترقب : انتظار .  
استصراخ : كمك خواستن .  
ايتمار : مشورت . 
اعراب :  
بما انعمت : باء حرف قسم و جواب قسم ” فلن اكون ”   ان اراد ان : ” ان ” اول زا‏ده و دوم مصدريه است .  
لك من الناصحين : ” لك ” متعلق به محذوف است كه بوسيله ” الناصحين ” تفسير شده و بخود آن متعلق نيست . زيرا ما بعد ” ال ” موصوله در ماقبل آن عمل   نميكند . 
تفسير عمومي آيات ‌۲۶ تا ‌۳۰ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۸۵ سطر ‌۱۵
لغت :  
جذوه : قطعه درشتي از هيزم كه در آن آتش باشد . جمع آن ” جذي ”  
شاطيء : كنار . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۸۵ سطر ‌۱۸
اعراب :  
هاتين : صفت براي ” ابنتي ” .  
ثماني حجج : ظرف زمان .  
ذلك بيني : مبتدا و خبر .  
اي : شرطيه و منصوب به ” قضيت ” حرف ” ما ” زا‏ده است ، ” فلا عدوان “جواب شرط.   ان يا موسي : ” ان ” در محل نصب و مخففه از مثقله است . يعني ” نودي بانه يا موسي … ” 
تفسير عمومي آيات ‌۳۱ تا ‌۳۵ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۹۲ سطر ‌۱۷
اعراب :  
الي فرعون : متعلق است به همان چيزي كه متعلق ” من ربك ” است يا متعلق است به محذوف .  
هارون : عطف بيان .  
باياتنا : سه احتمال دارد : متعلق است به ” يصلون ” يا ” نجعل ” يا ” الغالبون ” . 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۱۹۹ سطر ‌۱۸
لغت :  
صرح : قصر .  
نبذ : انداختن .  
قبح : زشتي ، دور كردن ، هلاك كردن . 

تفسير عمومي آيات ‌۴۳ تا ‌۵۰ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۰۵ سطر ‌۱۰
اعراب :  
بصا‏ر : زجاج گويد : حال است ، لكن بهتر اين است كه بدل باشد . زيرا   بصا‏ر به معني حجج است و داراي معناي اسمي است و نميتواند حال باشد .  
اذ قضينا : ظرف متعلق به محذوفي است كه ” بجانب الغربي ” متعلق به آن است .  
تتلو : حال  
رحمة : مفعول له ، يعني : ” اوحينا اليك رحمة ”   لو لا ان تصيبهم . . . ” لو لا ” حرف امتناع و جواب آن محذوف است و ” ان   تصيبهم ” مبتداست .  
لو لا ارسلت : ” لولا ” حرف تخصيص است .
بغير هدي : حال 
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۱۱ سطر ‌۲
لغت :  
توصيل : اين كلمه در اصل به معني وصل كردن قطعات ريسمان بيكديگر   است .
امرء القيس ميگويد :   درير كخذ روف الوليد امره     تتابع كفيه بخيط موصل  
اسب من مانند گردونه طفل است كه ريسمان آن را قطعه قطعه بهم تابيده و   محكم كرده است .  
درء : دفع 

تفسير عمومي آيات ‌۵۶ تا ‌۶۰ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۱۵ سطر ‌۱۶
لغت :  
تخطف : ربودن و سلب كردن .  
جبايت : جمع آوري .  
بطر : طغيان و سركشي در موقع نعمت . 
اعراب :  
رزقا : حال يا مفعول مطلق براي فعل محذوف يا مفعول له .  
من لدنا : در محل نصب و صفت .  
كم : مفعول به به معني كثير .  
من قرية : در محل نصب و تميز . زيرا هرگاه ميان ” كم ” خبريه و تميز آن فاصله    بيفتد ، مثل ” كم ” استفهاميه نصب ميدهد .  
معيشتها : منصوب به نزع خافض ( في معيشتها ) .  
تلك مساكنهم : مبتدا و خبر .  
لم تسكن : حال .  
قليلا : صفت مصدر محذوف ( سكونا ) يا صفت ظرف به تقدير ” وقتا ” . 

تفسير عمومي آيات ‌۶۱ تا ‌۶۶ سوره قصص
جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۲۱ سطر ‌۸
لغت :  
تمتع : بهره بردن . فرق آن با منفعت اين است كه تمتع در حال است ولي منفعت ممكن است بهره آني و فوري نباشد .  
احضار : حاضر كردن .  
زعم : سخن از روي گمان يا علم . به اين جهت است كه داخل در باب ” علمت ”   شده است . شاعر گويد :   فان تزعميني كنت اجهل فيكم     فاني شريت الحلم عندك بالجهل   اگر گمان ميكني كه من درباره شما جاهل ترم ، من حلم را پيش شما به جهل فروخته ام . 

جلد ‌۱۸ صفحه ‌۲۳۳ سطر ‌۱۴
لغت :  
بغي : سركشي .  
كنز : گنج  
مفاتح : جمع مفتح كليدها يا گنجها  
عصبة : جماعت و گروه


جستجو